Licznik Odwiedziń

000321118
Dzisiaj
W tym miesiącu
Łącznie
125
4181
321118

Twój adres IP 54.81.195.240
Dziś jest: 2017-11-23 22:26:47

OD BARCIC PO WYMYSŁOWICE

Czy Barcice to?

zboze 1Barcice to zapewne późniejsze Wymysłowice. Taką tezę można wysnuć z faktu zaniknięcia pod koniec XVIII w. tej starej nazwy miejscowej, zapewne wywodzącej się od zajęcia jakim parali się jej pierwsi mieszkańcy A byli oni bartnikami, których dodatkowym zajęciem była również uprawa żyznej kujawskiej roli. Pierwsi zasiadcy tej osady zakładali barcie w przylegającym, od zachodu do osady, lesie, którego relikty zachowały się po dziś dzień, w postaci lasu Kobylarz. Już to u Aleksandra Brücknera, w Słowniku etymologicznym języka polskiego, znajdujemy prasłowo 'barć', które u wszystkich Słowian oznacza 'ul pszczół leśnych po sosnach i innych drzewach'. Od tegoż prasłowa wywodzą się bartnik, bartodziej. Od bartodzieja wywodzą się słowa bartosz i bartek, które w XIV w. z imieniem Bartłomiej pomieszano i to niesłusznie, gdyż noszący to imię jeden z apostołów był królewiczem i bogaczem, a Bartek i Bartosz, jak pisze Bruckner, pod względem inteligencji najniżej stali. Nie znaczy to wcale, iż mało inteligentnymi byli bartnicy, wręcz przeciwnie, prowadząc hodowlę pszczół musieli znać się na kalendarzu biologicznym, być botanikami i znać, co najmniej ich fizjologię. Tak więc, śmiało możemy przyjąć, iż nazwa wsi wywodziła się od 'barci', czyli 'uli' i brzmiała, Barcice oraz to, że była wsią służebną grodu książęce-go, dostarczającą miody i wosk.

Inowrocławski regionalista, Edmund Mikołajczak, lokalizuje Barcice nazy¬wając je Małym Niemojewem, zwanym również Barczycami obecnym Niemojewkiem, na północ od Markowie. Sam skłonny jestem Barcice przesunąć bliżej Królewskich Chrustów, czyli późniejszego Kopania, wręcz zlokalizować ją w części obszaru współczesnych Wymysłowie. Domniemywać można, iż w wyniku bliżej nieznanego działu, rozdzielono grunty Małego Niemojewa na Niemojewko i Barcice. Wieś po raz pierwszy została wymieniona w dokumentach dotyczących sporu kla¬sztoru sióstr norbertanek w Strzelnie z plebanem ludziskim, Bartłomiejem z Kruszy, w sprawie dziesięcin snopowych. Zapisana ona została łaciną na pergaminie z 1486 r. w brzmieniu: Minori Niemogiewo alias Barczicze.

W aktach grodzkich i ziemskich poznańskich pod rokiem 1487 znajdujemy
informację, iż Jan Markowski Wielką i Małą Dąbrówkę, leżące w powiecie gnieźnień-skim, w działach po ojcu i matce, daje swemu bratu rodzonemu, Mikołajowi Markowskiemu, jednocześnie biorąc dla siebie Markowice i Barcice w starostwie inowrocławskim. Zapewne były to tylko części tych wsi, gdyż znamy z tego okresu innych właścicieli pozostałych działów. Barcice były własnością szlachecką i już w XVI w. znajdujemy tu ród Barcickich. Pośród pierwszymi wymienionymi z imienia, w aktach grodzkich i ziemskich poznańskich i gnieźnieńskich, przedstawicielami tego rodu byli żyjący w XV w. bracia Jakub i Paweł Barciccy z Barcic w powiecie inowro-cławskim. Jakub miał trzy córki: Elżbietę, zamężną za Marcina Czyżewskiego, która w 1525 r. dostała od męża oprawę posagu; Katarzynę, w 1543 r. żonę Mikołaja Dobrogojskiego oraz Barbarę, zamężną za Tomasza Cielmowskiego. To Barbara odziedziczyła po swym stryju Pawle, który zmarł przed 1543 r., części wsi: Barcice, Kliny i Łąkę Barcina. Takie wymienienie działów wskazuje, iż stanowiły one część jednej wsi, naszych Barcic. Jakub Barcicki nie żył już w 1525 r., a Barbara, zamężna Cielmowska, sprzedała w 1543 r. części Barcic za 200 grzywien Andrzejowi Grzymkowi Markowskiemu, który nabyte grunty przyłączył do swego dziedzictwa markowickiego.
Ponownie Barcice wymienione są w 1567 r. przy okazji aprobowania podziału dzielczego Markowie i Giżewa leżącego w powiecie kruszwickim, przez Annę Kiełczewską wdowę po Mikołaju Markowskim. Wówczas to Barcice przypadły Szymonowi Markowskiemu synowi Mikołaja i Anny. Przed 1612 r. Szymon zastawił ósma część Barcic Janowi Winieckiemu. Dalej wieś trzymała Helena Bardzka, a od 1665 r. jej siostrzeniec Jan Żychliński. Po nim zaś, jego jedyna córka Jadwiga, żona Stanisława Andrzeja Trzebickiego. Zamężna po raz drugi po śmierci Stanisława Andrzeja, w 1687 r. wydzierżawiła na trzy lata Barcice swym synom z drugiego małżeństwa: Pawłowi z Chomęcic Morawskiemu i Mateuszowi wojewodzicowi pomorskiemu. Wówczas też należało do niej Niemojewko Regalis (królewskie- należące do króla) wymienione jako pustka - opuszczone.
Po Jadwidze z Żychlińskiej Trzebickiej, Barcice przejął jej syn z pierwszego małżeństwa, Wojciech Trzebicki, a po nim syn jego Dyzma. W 1773 r. w dokumencie sporządzonym do celów katastralnych, w pobliskim Ludzisku przez urzędników pruskich, Barcice i Markowice potraktowano jako jedną miejscowość graniczącą z Ludziskiem, Górkami, Rzadkwinem, Ciechrzem, Żegotkami, Bożejewicami. Żemikami i Niemojewkiem. Wówczas też właścicielami tych dwóch wsi były siostry Ludwina de Trzebicka Malczewska i błędnie z imienia zapisana, bo Franciszka, a nie jak winno być poprawnie Katarzyna de Trzebicka Mielęcka. W 1778 r. Ludwina występuje już, jako jedyna właścicielka Barcic. Po raz ostatni Barcice, wówczas, jako własność drugiego męża Ludwiny Adama Skarbka Malczewskiego, wystąpiły w 1785 r.

Zapewne to Adam wprowadził dwie nowe nazwy osad w miejsce nazwy Barcice, gdyż już w 1793 r. w spisie ludności parafii Ludzisko znajdujemy obok Markowie, Gaj i Wymysłowo (późniejsze Wymysłowice). Dzieje tych osad zdają się nastręczać nieco trudności. Dziś nie wiemy, kto tak naprawdę dla części zachodniej gruntów marko wickich wprowadził nazwę Wymysłowo. Być może zapożyczono j ą odnazwy dóbr familianta Wincentego Kosmowskiego, Augustyna Kosmowskiego, dziedzica Wymysłowa koło Trzemeszna? Tak po prawdzie nie wiemy również kiedy Gaj i Wymysłowo zostały zorganizowane jako folwark i osada chłopska w obrębie majętności Markowice. Najpewniej pod koniec XVIII w. zaczęły już na dobre fun-kcjonować nowe nazwy miejscowe: Wymysłowo i Gaj dla określenia nowo¬powstałego folwarku i osady na byłych gruntach Barcic. To domniemanie wywodzę tylko w oparciu o fakt zniknięcie w tymże czasie starej nazwy miejscowej Barcice. Już w spisie ludności za lata 1792-1793 sporządzonych dla parafii Ludzisko obok Markowie - 195 mieszkańców, Gaj zamieszkiwało 24 mieszkańców i Wymysłowo - 10. Inna z informacji o miejscowości Gaj odnosi się do 1805 r. i to do zapisu, w którym odnotowano, iż we wsi panowała epidemia ospy. W aktach wizytacyjnych parafii Ludzisko z 1816 r., wymienia się mieszkańców wsi Gaj-25 dusz i Wymysłowa opu-szczonego-12 dusz. Innym domniemaniem może być przypuszczenie, iż Wincenty Kościesza Kosmowski, przed nabyciem w 1801 r. Markowie, wcześniej, bo już po 1785 r. mógł wydzierżawić od Adama Skarbka Malczewskiego część gruntów marko- wickich, zwane Barcicami i tam zaprowadził nowy porządek, nazywając część chło-pską Wymysłowem i grunty folwarczne Gajem, nadając tą ostatnią nazwę w związku z bliskością położenia folwarku tuż przy lesie zwanym Kobylarz.

Przed wdrożeniem reformy uwłaszczeniowej, w 1817 r. dokonano inwentary-zacji stanu ekonomicznego dóbr markowickich znajdujących się wówczas w rękach Norberta Zielińskiego. Ustalono wówczas, że czynsz dla chłopów z Gaju i Wymy¬słowa określony został w dwóch stawkach 40 i 70 talarów. Zapewne 40 talarów czynszu płacili ci chłopi, którzy uprawiali lżejsze gleby pozyskane jako nowiny do uprawy, a pochodzące z karczunku lasu Kobylarz. Nowiny te stanowiły grunty za¬równo osady jak i folwarku Gaj. Natomiast 70 talarów czynszu płacili chłopi z osady Wymysłowo, wcześniej zwanej Barcice. Gaj i Wymysłowo liczyły łącznie 1565 mórg z całości gruntów markowickich, w tym około 280 mórg chłopskich. Pozostała ziemia należała do dworu (1285 mórg), z której większość areału zajmował las Kobylarz. Jego powierzchnia w przededniu reformy uwłaszczeniowej liczyła blisko 700 mórg i przez następnych kilkadziesiąt lat zmniejszył się do powierzchni 382 mórg. Jego miejsce zajęły pola folwarczne. Las Kobylarz w pierwszej połowie XIX w. w blisko połowie obsadzony był brzozą około 20% stanowił las młody będący pod ochroną. Pozostałą część stanowił las mieszany dębowo-osikowy i dębowo brzozowy.
W 1823 r. w wyniku przeprowadzenia separacji i uwłaszczenia chłopów w majętności Markowice, powstały trzy gospodarstwa chłopskie w Wymysłowie. Oddzielne regulacje połączone z separacją objęły Gaj i Wymysłowo. Z całości grun¬tów chłopskich, które obejmowały 279 mórg separacją objęto 194 morgi i 149 m2. Utworzone z tego areału zostały dwa gospodarstwa o powierzchni 70 mórg i 149 m2 każde oraz jedno gospodarstwo o powierzchni 53 mórg i 21 m2. Pozostałe grunty przyłączono do folwarku Gaj. W zamian chłopi zobowiązani zostali do rekompensaty w postaci corocznej renty ustalonej na poziomie 17 talarów dla większego areału i 12 talarów dla mniejszego areału. W Wymysłowie gospodarzyli, na dwóch 70 mor¬gowych gospodarstwach: Marcin Swejkowski i Maciej Borys oraz na 53 morgowym, Michał Mantej. Te przemiany dokonały się za rządów dzierżawcy dóbr markowickich Antoniego Preusa.

Po zakupie Markowie przez Arnolda Wilamowitza-Moellendorffa zaprowa-dzono nowy ład ekonomiczny. Zarzucono uprawę trójpolową na rzecz płodozmianu. Obszar folwarku Gaj określono jako III dział majętności z podziałem na 6 pól. Na gruntach tych uprawiano: pole 1 - po przy oranym jesienią oborniku, groch; pole 2 - koniczynę; pole 3 - na zimę obornikowane stanowiło uprawę deputatową praco-wników folwarcznych i przeznaczone było pod uprawę ziemniaków; pole 4 - owies z wsiewką koniczyny; pole 5 - koniczyna i pole 6 - koniczyna, jako poplon.
W 1866 r. gospodarstwa w Wymysłowie zostały pod przymusem, wynikłym z zadłużenia przejęte przez handlarza żydowskiego Samuela Hirscha i następnie sprzedane Arnoldowi Wilamitzowi-Moelldorff. Ten z kolei przyłączył całość, tj. 194 morgi do folwarku Gaj i w roku 1872 całość nazwał, Mollendorf. Od tego też roku przestały funkcjonować obie nazwy Gaj i Wymysłowo, pozostając jedynie w obiegu potocznym.
Las będący częścią folwarku Mollendorff, w drugiej połowie XIX w. uległ radykalnemu zmniejszeniu. Wycięto jego znaczne połacie po stronie północne; i wschodniej. Jego areał z 670 mórg w 1836 r., zmniejszył się do 382 mórg w 1910 r.. a pozyskane w ten sposób grunty, zamieniono na pola uprawne, oczywiście gorsze; jakości. W tymże roku łączny areał folwarku (byłe Wymysłowice i Gaj) wynosił 1606 mórg z tego pod uprawę zasadniczą przeznaczone było 1181 mórg czyli o 504 morgi więcej niż w 1836 r. W 1881 r. w sześciu domach zamieszkiwało tuta; 106 mieszkańców. W roku 1893 przez grunty folwarku przeprowadzona została linia kolejki wąskotorowej (buraczanej), dająca połączenie z Cukrownią Mątwy (jak za-pisano w księdze wieczystej Cukrownią Szymborze). Na właścicielu dóbr spoczywa: obowiązek utrzymania linii wraz ze zwrotnicą. Dalej toiy kolejki prowadziły do rampy załadunkowej w Żegotkach-Busewie.

W 1919 r., po odzyskaniu niepodległości powrócono do polskiej nazw; miejscowości. Folwark jak i należące do niego grunty nazwano starą nazwą osad;, chłopskiej, lecz nie Wymysłowem, tylko Wymysłowicami (Kozierowski). Zapewne dla odróżnienia od Wymysłowa pod Trzemesznem. Ziemia nadal należała do majątku Markowice, będącego własnością Clausa von Heydebrecka.

Galeria Wymysłowic